Việt Nam dự kiến đầu tư khoảng 10.000 tỷ đồng đến năm 2030 cho 8 phòng thí nghiệm trọng điểm và 4 trung tâm thử nghiệm theo hướng hạ tầng nghiên cứu dùng chung, phát triển công nghệ chiến lược.
Đây là khoản đầu tư nhằm thực hiện đề án Phát triển hệ thống các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm, các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, tập trung cho công nghệ chiến lược, được ông Đinh Gia Nghiêm, Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ, nói tại hội thảo Kết nối hệ sinh thái đổi mới công nghệ, phát triển hạ tầng nghiên cứu, ngày 20/8.
Ông Nghiêm cho biết, mức đầu tư 500 tỷ đồng cho một phòng thí nghiệm và 1.500 tỷ đồng cho một trung tâm thử nghiệm. "Đây là con số khái toán và sẽ phụ thuộc vào các đề xuất và kiến nghị của các Bộ, ngành và tổ chức trong giai đoạn tới", ông nói.
Theo ông Nghiêm, so với các phòng thí nghiệm trọng điểm thế hệ cũ đã đầu tư trong 20 năm trước, điểm mới là hình thành hạ tầng nghiên cứu quốc gia có thể dùng chung giữa viện trường và doanh nghiệp.
Mô hình này giúp doanh nghiệp có thể tiếp cận các năng lực nghiên cứu, thử nghiệm, đo kiểm để phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược mà không cần chịu toàn bộ chi phí đầu tư cùng với đó là thời gian thu hồi vốn dài. Cơ chế vận hành dùng chung dự kiến hoàn thành vào quý I/2027.
Ông Đinh Gia Nghiêm trình bày tham luận tại hội thảo sáng 20/8. Ảnh: Nam Nguyễn.
Việc đầu tư cũng được tính theo vòng đời của hạ tầng, ngoài đầu tư ban đầu còn bao gồm vận hành, bảo trì, nâng cấp và kinh phí cho nhiệm vụ nghiên cứu. Nguồn thu từ dịch vụ khoa học công nghệ, đo kiểm và các hoạt động liên quan có thể được sử dụng để tái đầu tư, trong khi Nhà nước vẫn tài trợ kinh phí để duy trì hoạt động.
Ngoài các phòng thí nghiệm, 4 trung tâm thử nghiệm phục vụ các sản phẩm công nghệ chiến lược sẽ hỗ trợ giai đoạn từ kết quả nghiên cứu đến sản phẩm, thị trường. Đại diện Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ cho biết, nhiều công nghệ sau nghiên cứu còn phải qua các bước đo kiểm, thử nghiệm, chế tạo nguyên mẫu, sản xuất thử. "Đây là khoảng trống mà hệ thống trước đây chưa tập trung giải quyết", ông nói.
Khảo sát tại 113 trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và phòng thí nghiệm của Vụ cho thấy, trong 5 năm, các đơn vị này công bố 5.508 bài báo nhưng chỉ có 390 sáng chế, giải pháp hữu ích và 622 hợp đồng chuyển giao. "Đây là dấu hiệu của điểm nghẽn do thiếu hạ tầng hỗ trợ các bước đưa nghiên cứu ra thị trường", ông nhìn nhận.
Theo Đề án, nguồn lực cũng được phân bổ theo mức độ sẵn sàng của từng lĩnh vực. Với những nhóm đã có nền tảng như công nghệ sinh học, robot và tự động hóa, trọng tâm là nâng cấp, hiện đại hóa thiết bị. Những lĩnh vực hạ tầng chưa đầy đủ, như công nghệ phục vụ đường sắt tốc độ cao, biển và đại dương, sẽ được đầu tư trang thiết bị mới.
"Khi một trung tâm hoặc phòng thí nghiệm được phê duyệt, đồng nghĩa với đó là cam kết về chỉ tiêu đầu ra", ông Nghiêm nói, thêm rằng chỉ tiêu có thể bao gồm số sản phẩm, công nghệ chiến lược làm chủ, tài sản sở hữu trí tuệ, số doanh nghiệp hình thành từ kết quả nghiên cứu, số hoạt động chuyển giao. Sau 3 năm hoạt động, nếu mức hoàn thành dưới 70%, đơn vị phải đề xuất phương án khắc phục. Sau 5 năm, nếu tiếp tục không đáp ứng yêu cầu, có thể xem xét giao cho tổ chức có năng lực hơn quản lý, vận hành.
Đại diện Vụ cho biết trong tháng 10, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ công bố quy trình lựa chọn và triển khai một số dự án 2026-2027, hướng đến mục tiêu vận hành toàn diện, đạt hiệu quả hệ thống hạ tầng dùng chung vào năm 2030.
PGS.TS Trương Ngọc Kiểm, Giám đốc Công viên công nghệ cao và đổi mới sáng tạo, Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Nam Nguyễn.
Ủng hộ chính sách, PGS.TS Trương Ngọc Kiểm, Giám đốc Công viên công nghệ cao và đổi mới sáng tạo thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng việc đầu tư hạ tầng cần chuyển từ tư duy quản lý tài sản sang quản trị năng lực nghiên cứu.
Theo đó, các phòng thí nghiệm, trung tâm thử nghiệm cần được đánh giá trên các phương diện giá trị phục vụ nghiên cứu, đào tạo, đóng góp cho doanh nghiệp thông qua chuyển giao và thương mại hóa. "Một phòng thí nghiệm phải đáp ứng nhiều chỉ số hiệu suất cụ thể, không chỉ là giải ngân bao nhiêu hay đầu tư bao nhiêu đề tài", PGS Kiểm khuyến nghị.
Ông Kiểm cũng nêu thực tế, hạ tầng nghiên cứu trước đây còn phân tán. Thiết bị có thể được đầu tư với giá trị lớn nhưng chủ yếu phục vụ từng đơn vị, thậm chí giữa các khoa, đơn vị trong cùng viện, trường cũng chưa khai thác chung hiệu quả. Do đó, cần xây dựng nền tảng dùng chung, công khai danh mục thiết bị và cho phép các bên đăng ký sử dụng.
PGS Kiểm cũng đề xuất phân biệt rõ quyền sở hữu tài sản, quyền quản lý vận hành và quyền sử dụng, tránh mâu thuẫn khi nhiều bên cùng tham gia.
Nghiên cứu sinh thao tác trên hệ thống quang khắc đặt trong phòng vàng, nơi có cấp độ sạch cao nhất thuộc phòng sạch của trường Đại học Khoa học Tự nhiên. Ảnh: Giang Huy
Ông Lê Thanh Sơn, Phó trưởng ban Quản lý các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố Hà Nội, đánh giá hạ tầng nghiên cứu dùng chung chỉ phát huy hiệu quả khi được tổ chức thành năng lực có thể tiếp cận, rõ khả năng cung cấp, đầu mối và điều kiện khai thác. "Mục tiêu là hình thành một chuỗi liên kết giữa nhu cầu và năng lực nghiên cứu, thử nghiệm, ứng dụng", ông nói.
Hội thảo "Kết nối hệ sinh thái đổi mới công nghệ, phát triển hạ tầng nghiên cứu tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc" do Ban Quản lý các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố Hà Nội tổ chức nhằm thảo luận về việc phát triển, khai thác hạ tầng nghiên cứu dùng chung phục vụ mục tiêu công nghệ chiến lược.
Nam Nguyễn
Theo VNExpress
https://vnexpress.net/viet-nam-se-dau-tu-ha-tang-nghien-cuu-chung-10-000-ty-dong-5111407.html